Muhteşem Manifesto: Alak Suresi

Öğren-ilet oluşturan Rabbinin adına, O, insanı alaktan oluşturdu.

Öğren-ilet, Rabbin sonsuz kerem sahibidir. 

O, insana kalemle öğretti. 

O, insana bilmediklerini öğretti. 

Alak 1-5

Öğrenme metodu, her şeyin başında gelmelidir. Elimizdeki eylem araçlarını nasıl işe yarar hale getireceğimizi öğrenmezsek kaçınılmaz olarak değerlerini kaybederler. Bir şeye ancak doğru bir yöntemle yaklaşırsak o şeyi çözümleyebiliriz. Alak suresi bu anlamda, insana mükemmel bir yol haritası çiziyor. Muhteşem bir manifesto!

Rabb, insana öğrenme sürecini aşama aşama öğretiyor. Rab’den nasıl öğreneceğiz? Neler yapacağız? 

1-Öğren-ilet oluşturan Rabbinin adına

‘’IKRA’’ vurgusuyla başlıyor ayet. Ikrayı, ‘’oku’’ diye çevirmek anlamın daralmasına yol açıyor. Ikra, karae kökünden gelir. Karae, “devenin hayız kanının toplanması ve dışarı çıkmasıdır”. Kelimenin bu anlamı dikkate alındığında ikra ile şöyle bir mesaj verildiğini görüyoruz: Zihnimizdeki bağlantıları kuracağız, Rabbin öğrettiği bilgileri öğreneceğiz, içselleştireceğiz, aktaracağız. Tıpkı hayız kanının döngüsel hareketi ve dışarı atılması gibi biz de bilgiyi alıp, içimizde döndürüp dışarı atacağız.

Kur’an kelimesi de ikra ile aynı kökten gelir. Mesela Kur’an kelimesi, Rahman suresinin ilk ayetlerinde ilginç bir sıralamada yer alır:

                                                                O, Rahmandır. 

Kur'an'ı öğretti. 

İnsanı yarattı. 

 Ona beyanı öğretti. 

Rahman 1-4

Allah, önce Kur’an’ı öğretiyor sonra insanı yaratıyor. Bu sıralama çok dikkat çekici değil mi? Sıralamaya göre yaratılıştan önce Kur’an bilgisine sahibiz. Yani, insan, içindekilerle(apriori) ve öğrendikleriyle(aposteriori) beyan ediyor aslında. Fıtrat dediğimiz şey işte. Öğretip ileten varlığın oluşumu bu şekilde anlatılıyor. 

Peki ikra emrini nasıl yerine getireceğiz?

“Rabbin adıyla...” 

Rabb, “bir varlığı belirlediği hedefe aşama aşama götürmek için koruyup gözeten, yönlendiren kudret”tir. 

Rabb, bizi terbiye edendir, öğreticimizdir. Öğrenirken, Tanrı’yı referans alıp öğrenmemiz emrediliyor. Senin öğreticin O! Fıtratında yüklü olanları da, kitabı da, doğa ayetlerini de yalnız ve yalnız O'ndan öğren. Eğer bir başkasından öğrenmeye kalkarsan seni aldatabilirler, yıkıma uğratabilirler, yanlış bilgilerle oyalayabilirler. Oysa Allah'ın bizler için belirlediği kurallar, zihnimizdeki karmaşıklığı ve kalbimizdeki sıkıntıyı giderebilecek tek rehber.

Keza Allah, Kur’an’da kendini “Alemlerin Rabbi” diye tanıtıyor. Bu tabirle, varlığın ve oluşun Yaratıcı tarafından şuurlu bir biçimde gözetlenip denetlendiğine de dikkat çekilmiş oluyor. Yüce Allah, hepimizle ayrı ayrı ilgileniyor. Hepimize farklı yöntemlerle öğretiyor, eğitiyor ve bizi seviyor.

 

2- İnsanı alaktan “oluşturdu”

Alak kelimesi, bize hem maddi hem manevi yönden mesaj veriyor. Alak’ın kelime anlamı, “bir şeyi sıkıca tutmak, yakalamak”tır. 

Bunun yanında, “yavrusuna sevgi ve şefkat gösteren, onun yanından ayırmayan ve bu şekilde ona bağlılık gösteren dişi deve” manası da vardır.

Bu anlamlar dikkate alındığında alak kelimesi, hem embriyoya hem de rahimdeki sevgi bağına işaret ediyor. Yani, halakel insane min alak: “O insanı embriyodan oluşturdu./O insanı sevgi ile ahlaklandırdı.”

Sevgi ile oluşturulan insan... Sevgi, zorbalığın en büyük düşmanıdır. Allah, insana fıtraten sevgiyi bahşediyor ki insan, öğrenmeyi zorbalıkla değil, sevginin içten gelen etkisiyle yapabilsin. Zorla, sıkılarak değil, severek, isteyerek öğrenebilsin... Zira, sevgi ile yapılan tüm eylemler kuşkusuz ki çok daha faziletlidir.

‘’Sevgi ve merhameti kesintisiz Allah’ın adıyla…’’

Bu yüzden her işe besmeleyle başlamak, o eylem ile motivasyon bulmak ve özgürlüğe kavuşmak için atılan adımdır. Allah’ı anarak, sevginin zorlamadan uzak, özgürleştirici etkisiyle işe koyulmaktır. Merhamet, kilitli kapıların anahtarıdır.

3- Rabbin sonsuz Kerem sahibidir.

Ardından, çok güzel bir vaat...

Yani, sen öğren, Rabbin için öğren. Sen öğrendikçe, Allah seni boş çevirmeyecek sana rahmet verecek, bol nimet verecek, ilmini artıracak. Çünkü O, ihsanı bol olandır.

4- İnsana kalemi kullanmayı öğretti.

Tüm bunları yaptın, hala öğrenmeye devam ediyorsun. Bağlantıyı kurdun ama öğrenme sürecinin en önemli parçasını unutma: öğrendiklerini kaydet!

Kalemi sembolik olarak düşünebiliriz. Rab’den öğren, öğrendikçe kaydet. Kaydet ki bağlantıyı kurabilesin, içselleştirebilesin; kaydet ki aktarabilesin.

5-İnsana bilmediğini öğreten

Senin fıtraten sahip olduğun bilgilerin olduğu gibi, tecrübeyle, sonradan elde edebileceğin bilgiler de var. Ne zaman bir şey öğrenirsen, bil ki onu Rabbin öğretti sana. Vesilelerin de Rabbi olan Allah, güzel vesilelerle öğretti sana bilmediğini. Şimdi sana düşen, öğrendiğin her bilgide bunu sana öğreteni anmak, şükretmek ve asla kibirlenmemek.

''Başarım ancak Allah'tandır.''(Hud 88)

İnsan, bilmediğini, bilginin kaynağı olan yüce Rabbinin öğrettiğinin bilincinde olduğunda cesaret kazanır. Çünkü her şeyi bilen Alim olan Allah’tan başka öğreticisi olmadığını bilir, kendini O’na adar ve yalnız O’ndan korkar. 

6-7 Gerçek şu ki, insan fütursuzca azar, kendini yeterli gördüğünde

Bir şeyler öğrenip kaydettin yavaş yavaş. Bildiğini düşünüyorsun. Ama hayır, kendini yeterli görme! Öğrenmenin hiç bitmeyen bir süreç olduğunu bil. Hiçbir zaman “oldum” deme! Zaten insan da olmuş bitmiş bir varlık değil, olmakta olan bir varlık. Daima bu öğrenmeyi aktif tutarak, kendini geliştir. Yolda ol… Zira, kendini yeterli görürsen, kendine bir şeyler katmak şöyle dursun o zamana kadar kazandığın her şey eksilmeye başlar.

8- Oysa, herkes eninde sonunda Rabbine dönecektir.

Rab, aşama aşama öğretti, süreçlerden geçtin. Bazen kızıştırarak öğretti bazen mutlu ederek... Hem güldün hem ağladın ama öğrendin ki güldüren de O ağlatan da O. Gözyaşlarına boğulduğun zaman Yakup peygamber gibi, üzüntüne O'na arz ettin. Ve aşamaların sonuna geldin. Dönüş yalnız O’na. 

Rabbini referans alarak öğrendin mi? Öğrendiklerini ne kadar içselleştirdin? Ne kadar doğru kaydedebildin? Ne kadar aktarabildin? Bunu yaparken Allah’a karşı sorumluluk bilincinde miydin?

Şüphesiz ki en doğrusunu Allah bilir.